dsaasdasdsaddsa

PostHeaderIcon Temel Sürüşe Giriş

-   “Motora binme ve inme”: Motor yan sehpada iken, motorun solunda durularak elciklerden tutulur ve sağ elcikteki ön fren levyesi sıkılarak, sağ ayak dizden kalçaya kadar bükülerek adeta dizle motora binilir, bindikten sonra ayaklar tam anlamıyla yere basılır ve ön fren bırakılır. İniş de aynı şekildedir (Arbaş, 2005:22). Motorlarda temel üç oturma biçimi vardır: Ayaklar geride (spor tipleri), ayaklar selenin altında (standart, cadde, turing tipleri), ayaklar selenin önünde (cruiser, chopper tipleri).


-   “Giyim kuşam”: En gerekli ve mecburi olanlar [[kask]], çizme, eldivendir. Kasklar üç temel biçimdedir: Tam kapalı kasklar (full face), çenesi açılır kasklar (fliptop), yüz kısmı açık kasklar (bunlar da vizor denilen cam veya goggle gözlükle kullanılır). Kask, kafaya tam oturmalıdır. Eldiven, kask ve çizmeler motor için özel olarak üretilir, yazlık ve kışlık tipleri vardır. Bu üç temel motor kuşamını tamamlayan öğeler yine motorcular için üretilen ceket, pantolon, tulum, yağmurluk, bandana, kulaklık, böbrek bağı, termal çoraplar, dizliklerdir. Bu giysiler suya, rüzgara karşı dayanıklı yapılmaktadır.
-
-   “Sigorta”: [[trafik sigortasi]] zorunludur.
-
-   “Ehliyet ve eğitim”: Mopedler hariç 90 ccden itibaren bütün motorlar [[A2]] sınıfı ehliyeti ile kullanılmaktadır. Ehliyet (sürücü belgesi), sürücü kurslarından alınmakta ve emniyetin trafik şubelerinde onaylatılıp trafiğe çıkılırken şube müdürlüklerinden araç tescil belgesi ile araç trafik belgesi (plaka ve ruhsat) alınmakta, ve Karayolları Trafik Kanununa göre herhangi bir sigorta şirketinden zorunlu sigorta poliçesi alınmaktadır.
-
-   Eğitimler teorik ve uygulamalı olarak [[sürücü kursları]]nda yapılmakta, adaylara dönemlere göre sürücü sınavlarında merkezi yazılı sistem ve pratik sınavı halinde iki aşamalı sınavlar sonunda [[ehliyet]] verilmektedir.
-
-   “Görünürlük”: Motosikletler trafikte diğer araçlarca genellikle görülmezler, fark edilmezler. Bu yüzden kazaların pek çoğunda arabaların mazereti “görmedim” şeklinde olmaktadır. Önlem olarak motosiklet sürücüleri görünürlüğü artırmak zorundadırlar ve reflektörlerle, açık ve parlak renkli kasklarla, korna ile, el kol işaretleriyle, yansıtıcı şeritleri elbiseye monte etmeye çalışırlar. Araba sürücüleri, genellikle motorları “çarptıktan sonra gördüklerini” söylemektedirler.
-
-   “Motora hakimiyet”: Gidon hafifçe tutulur, sımsıkı yapışılmaz. Frenler temelde dört parmakla ve hafiften kuvvetliye doğru artarak sıkılır. Debriyaj da dört parmakla hızla sıkılır, yavaşça bırakılır. Ayaklar peglere ayaktopundan ve gidon yönünde basılır, ayakçukurundan basılmaz, çünkü bu teknik virajlarda gayriihtiyari arka frene basmayı önler, ayrıca tümsek ve çukurlardan geçerken ayaklar üzerinde dizden kuvvet alarak dikilerek enerji sağlamayı kolaylaştırır.
-

-   “Sürüş”: Temel sürüş ilkeleri şöyledir:

-   1. Motosiklet fizik yapısı ve yerçekimi kanunu gereği, dümdüz gitmek isteyen bir makinedir. Bu sebeple viraj ve dönemeçlerde düşecektir. Düşmeden gitmesi ancak yatarak dönmesiyle olur ki bu da kontra tekniğiyle gerçekleştirilir.
-   2. Motosiklet, nereye bakılırsa oraya gider. Hiçbir hareket ani yapılmaz.
-   3. Motosikleti durduran ön [[fren]]dir. Teknik, ön ve arka frenlerin eşzamanlı sıkılmasını gerektirir, düz yolda giderken; ancak, virajlarda kesinlikle acil durumlar dışında frenlere dokunulmaz. Frenleyip durmakla, [[vites]] küçültülerek yavaşlamak farklı kavramlardır.
-   4. Hareketten sonra her durumda duruş pozisyonu şöyledir: Debriyaj sonuna kadar çekili, vites 1’de, sol ayak yerde sağ ayak arka frende basılı, sağ el hafifçe gaz veriyor, gözler ileriye odaklanmış, ön tekerlerle arka tekerlek aynı hizada. Sol ayak sağlam bir zemine basmalı, trafik ışıklarını göremeyecek bir biçimde durmamalı, dönülecek tarafa yakın şeritte konumlanmalı, önde araba varsa lastiklerini göremeyecek kadar yanaşmamalıdır. Arabaların kör noktalarında durulmaz. Motosikletin konumu arabalar arasında sıkışık durumda olmamalı ve şeridin solunda öndeki araba sürücüsünü sol aynasından görebilecek şekilde olmalıdır.
-   5. Sürüş sırasında kullanılan ortak bir formül SIPDE (scan, identify, predict, decide, execute) şeklinde ortaya konmuştur. Bunu Türkçeye TATOKU (tara, tanımla, öngör, karar ver, uygula) veya TATKU şeklinde çevirmişlerdir (Arbaş, 2005: 66; Şıkım, 2007:106)). Taramak, her yöndeki tehlikelere dikkat kesilmektir. Tanımlamak, olası karşılaşmaları tespit etmektir. Öngörmek, sınırların farkına vararak bir kazayı önlemek için anlık davranışa hazırlanmaktır. Karar, tehlikeye karşı hemen harekete geçerek hızı, yönü, yolu değiştirmektir. Uygulama, bütün bunların saliselik oluşudur.
-   6. Park, yol düzse yola dik, meyilliyse yokuş yukarı yapılır. Parkta vites 1’de bırakılır, kontak kapatılıp gidon tam solda kilitlenir. Motorun kilidi takılır, alarmı varsa açılır.
-   7. Motosiklet, virajlarda [[kontra viraj tekniği]]yle (counter steering) döndürülür. Bunun formülü SLLR (slow, look, lean, roll)dir, yani yavaşla-bak-yatır-gazla. Kontra tekniği basittir: Solu it sola git, sağı it sağa git. Motosiklet yatırıldıktan sonra fren yapılmaz. Kontra tekniğini [[Oliver Wright]] ve [[Wilbur Wright]] kardeşler ortaya atmış, [[Keith Code]] body steering (içe yatarak dönme)tekniğinin kontrayla sonlandığını ispatlamıştır. Virajda vücud motorla yatarken kafa yere dik haldedir, çene gidilecek yönü gösterir; object fixation syndrom ([[hedefe kitlenme sendromu]])unu önlemek için gözler düz yolda kaçış noktasına, virajda ok ucuna sabitlenir. [[Apeks]] denilen, viraj hattının viraj içine teğet geçtiği noktaya ne kadar geç girilirse virajda güvenli dönüş sağlanır. Virajda çeneyle virajın ok ucuna bakılır, ok ucu uzaktaysa viraj açılmaktadır, yakındaysa [[viraj]] kapanmaktadır. Motosiklet fizik yasaları gereği virajda yavaşladığından, viraja girerken uygun vites ve gaz ayarı sağlanır, frenleme bitmiş olmalıdır, viraj alınırken gaz kesilmez kademeli olarak artırılır, çıkışta gazlanır. Yolların kamberi sağ virajlarda güvenli, sol virajlarda güvensiz sürüşe yol açar. Sol virajlar daha zordur. Rake açısı geniş motosiklerde kontra tekniğinde itilen elciğe destek olarak öbür elcik itilen elciğe doğru bastırılır. Kontraya destek hareketleri tank climbing (dizle tanka bastırmak)ve vücut ağırlığını dönüş tarafındaki pege kaydırmak, hanging veya knee dragging([[sarkmaca]] veya diz sürtmece)dir, ancak normal trafikte sarkmaca tekniği uygulanmaz, bunlar spor müsübakalarında geçerlidir. Düşük hızda kontra tekniği yerine counter balancing (kontra dengeleme) tekniği uygulanır. Bu, gidonu dönüş yönüne sonuna kadar çevirip vücudun selede gidiş yönünün tersine kaydırılmasıdır.
-   8. Ani bir engelle karşılaşıldığında [[kıvırmaca (swerving) tekniği]] uygulanır. Hedefe yaklaşırken gözler kaçış noktasına kilitlenir ve sağ elcik hemen itilir ardından sol elcik hemen itilir ve engelin yanından geçilerek gidilir.
-   9. Motosikletin güvenli sürülmesi hava ve yol koşullarıyla yakından ilgilidir. [[Rüzgar]]lı havada rüzgarın motoru devirme yönünün karşısındaki elcik itilerek denge korunmalıdır. Ağır araçların türbülansından uzaklaşılır, rüzgarda aşırı hız yapılmaz. [[Yağmur]]da ise motor sürücüsünün görüş alanı kaybolduğu gibi, diğer araçlar tarafından iyice görülmez olur, yerin bütün pisliği yağmurla asfalta yayılır, lastikler kayar. Yağmurda motor arızası ve lastik patlaması daha fazladır. Metal, parketaş, boyalı, buzlu, çamurlu, kumlu yüzeylerde motor kayar. Fren ve gaz daha hassas kullanılmazsa lastiklerin yol tutuşu güvensizdir ve kayar, bu nedenle virajda fazla yatırılmaz, su birikintilerinden geçerken düşük viteste ve ağır ağır geçilir ve aquaplaning denilen lastiklerin altında sıkışan suyun motoru yoldan havalandırmasına karşı hız ve tutuş kontrolü son derece sakin yapılarak, görülebilen yerde gidilir, motora gözlerle yön verilir. Sert hava koşullarına karşı giyim kuşam tam olmalıdır.
-   10. Motosiklette düşmenin iki türü vardır: lowsiding ([[yatarak düşme]]), highsiding ([[aşırma düşüş]]).
-   Birincide motor önde sürücü arkada, ikincide sürücü önde motor arkada düşüş gerçekleşir. Aşırma düşüş çok tehlikelidir ve arka frenin kitlenmesiyle meydana gelir. Eger arka fren sıkıldığında kitlenip, arka tekerlek motordan hızlı gitmeye başlamışsa, arka fren asla bırakılmaz, bu durumdayken hemen motor düşürülür ki, bu yatarak düşme hafif yaralanmayla sonuçlanır, aksi halde fren bırakıldığında motor şaha kalkıp sürücüyü üstünden atar ve aşırma düşüş gerçekleşir ki bu ölümcül düşüştür. Aşırma düşüşe uğramamak için virajlarda kontra tekniğini uygulamak, hızı düzenli tutmak ve virajlarda frene dokunmamak, yavaşlamada durmada vites küçülterek kompresyon freni yapmamak, görülen yere gitmek, motoru aşırı yüklememek, lastiklerin eskimişliğini ve basıncını kontrol etmek, eengellerden frenle değil kıvırmaca tekniğiyle kurtulmak, öndeki aracı güvenli mesafeden izlemek gerekir.
-   11. Yasaları çiğnemek ve ani kararlar kaza riskini artırmaktadır (Coyne, 2006:9). Motosiklet sürücüsü trafikte en savunmasız sürücüdür ve güvenlik onun için en önde gelen tekniktir. Her yönden gelecek tehlikeye açık bir sürücüdür. Bu yüzden her an tetikte, her an dikkatli olma durumundadır. Trafik, gürültü, doğa şartları, yolun bozukluğu, [[kavşak]]ların her zaman kaza riskinde önde gelmesi, görünmezlik ve kişisel problemler (uykusuzluk, yorgunluk, alkol) riski artırır. Riskleri en aza indirmek güvenli sürüş eğitimiyle olur. Güvenli sürüş doğru hız, doğru vites, doğru zaman, doğru fren mesafesi, doğru zeminde olmayı gerektirir. Saatte 119 km hızla giderken durulabilecek en kısa mesafe 100 metredir. Bu nedenle ne kadar hız yapılırsa o kadar uzağa bakılmalı, öndeki araçla arada 2 sn. kuralını uygulamalıdır (öndeki aracın geçtiği bir noktaya 88-89 denildikten önce gelinmişse aracı güvenli bir mesafeden izlemiyorsunuz demektir). Trafikte ilerlerken her zaman önünüzde geniş bir görüş perspektifi olsun. Göz kamaşması kazaya yol açar, bu yüzden ışıklara değil yolun gölge kısmına bakılmalıdır.
-   12. Can kurtaran bakış: Her manevradan önce omuz üzerinden kör noktalara son bir kez bakmaktır (Coyne, 2006:31).
-   13. Yollar: Yollar düzgün ve sağlam olmayabilir. Tamir ve inşaat atıkları, zift, çamur, yapraklar, tohumlar, mazgal ve logarlar, çukurlar, kasisler, benzincilerin çevresindeki yağ ve benzin sızıntıları, yol boyaları, mıcırlar, pürtüklü yollar, çöpler, poşetler, buzlar, yamalar ve yama çizgileri motosikletin dengesini bozar. Beton, parke, boyalı, sabunlu, yağlı yollar tehlikelidir. Gölcüklerden geçmek zorunda kalındğında en düşük hızda ve en sığ yerden geçilir, sudan çıkıldığında ani hız yapılmaz.
-   14. Tehlikeli aktörler: Taksiye el sallayan bir yaya, annasinin elinden kurtulan bir çocuk, taksiciler, park etmiş araçlar (aniden yola çıkabilirler, aniden kapılarını açabilirler), bisikletliler, seyyar satıcılar, manevra yapan ticari taşıtlar, kedi köpek gibi evcil hayvanlar, inşaatlar, askeri araç çıkışları, garaj giriş çıkışları, alışveriş merkezleri, kaza olmuş noktalar, otobüs ve minibüs durakları, kontrolsüz kavşaklar.
-   15. Vitesler: Küçük vitesler düşük hızda gidilen durumlarda, kaygan zeminde, tepe tırmanışlarında ve yokuş inişlerinde, tehlike belirdiğinde ivme kazanmak yahut kaybetmek açısından esneklik sağlar. Büyük vitesler hızlı gidişlerde, küçük vitesin kaymaya sebep olabileceği (1.viteste sert ivme kayma sebebidir) durumlarda kullanılır. Küçük vites doğru yerde kullanılmazsa arka tekeri kitletir ve motor kayar. Vitesler değiştirilirken motor sesi uyarı verir, yol ve trafik hız akışına uyumlu vites seçilir. Küçük vitesin gücü yol tutuşunu eetkiler, dönme gücü aarttıkça tekerin kayması o denli yüksektir.
-   16. Frenler: Sert fren, sadece düz bir hatla giderken yapılır. Fren, fren yapma zamanı bırakılmışsa güvenlidir. Ön fren, motosiklet virajdayken, yatıkken, dönerken, kaygan zemindeyken kullanılmaz. Sağlam zeminde kararlı, kaygan ve kötü zeminlerde hafif frenleme yapılır. Kaygan zeminde arka frenle yavaşça durmak gerekir. Düz ve sağlam zeminde sert frenlemenin sonunda ön freni önce salın, arka frenin basıncını artırın, tam durmadan önce frenlemeyi bırakın. Fren mesafesine düşünme mesafesi eklenir, mesela 50 km. ile giderken düşünme payı 10 m.dir (Coyne, 2006:81). Yeniden hızlanmayı engelleyecek erken fren ile sert fren gerektirecek kadar geç fren yapmamak gerekir. Bazı motosikletlerde güvenli duruş için ABS (antikilit fren sistemi), bağlı frenler (linked) ve çekiş kontrol sistemi kullanılmaktadır. Esas olarak motosikletin kayması uygun hızda gitmemek, sert dönüş yapmak, fazla yatırmak, ani hareket, ani ve gereksiz sert fren yüzünden olur. Kötü hava ve yol şartları kaymayı etkiler. Arka teker kaymasında debriyajı bırakırken devrin yol hızına uygunsuzluğu kaymaya sebep olur. Ön teker kayması ise hızdan, gidonu gereksiz döndürmekten, lüzumsuz yatırmaktan, lüzumsuz frenden olmaktadır.
-   17. Sinyaller: [[Sinyal]], bir uyarıdır. Hız ve yön değiştirmeden önce sinyal verilir. Sinyal lambaları, korna, işaretler, fren lambaları, farlar, baş ve kol işaretleriyle sinyal özellikle arkadan gelenlere karşı uyarıdır. [[trafik]]te araçların birbirinin niyetini açıkça anlamaları için sinyal önemlidir. Sinyal lambaları kullanıldıktan sonra kapatılmalıdır, yoksa diğer sürücülerin kafası karışabilir. Sollamalarda, dönüşlerde, dikkat çekmek için, kısıtlı ve şüpheli alanlara yaklaşırkren, durmuş veya park etmiş araçların yanından geçerken korna (bazen selektör) çalınmalıdır.
-   18. Konum: Daima kendi şeridinden gitmelidir. Araçların sol veya sağ tekerlek izlerinden gitmek gerekir, çünkü yol ortasında genellikle araçlardan sızan yağ ve benzin birikir. Motorun görüş alanı daraldıkça hız azaltılır. Sağ şeritte giderken duran araçlardan bir kapı boyu uzaklıktan geçilir. En iyi konum, görüş alanının geniş olduğu, takip mesafesinin yeterli olduğu, kaçış yönünün bulunduğu konumdur. Dönüşlerde kuğu boynu konumu alınmaz. Sollamalarda, önde güvenli bir alan yoksa ve başka araçların hareketleri varsa sollama yapılmaz ve sollama konumu izleme konumundan yakın bir duruşu gerektirir. Öndeki aracın motosikleti fark etmiş olması, öndeki aracın motor sürücüsünün görüş alanını kapatmayacak şekilde olması, karşıdan gelen trafik ve arkadaki araçların hareketi, sollamadan sonra güvenli şekilde girecek yerin olması gerekmektedir.
,
== Kaynaklar ==
1. Reşat “DD” Arbaş, “Motosiklet Teorisi”, Mvt Yayıncılık, İstanbul 2005.
2. der. Çağrı Şıkım, “Motosiklete Dair”, Caretta, İstanbul 2007.
3. Philip Coyne, “Motosiklet Yol Sanatı”, OMM, İstanbul 2006.
4. Motosiklet Sürüş Kursu, Sürüş tekniği ve güvenlik, MSF (Motorcycle Safety Foundaation)Honda ve EMOK’un katkılarıyla. VCD.

Yazıya yorum yapın.

You must be logged in to post a comment.